MİNİ KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR
MİNİ KUMBARA DERGİSİ TÜRKİYE İŞ BANKASI’NIN ÇOCUKLARA ARMAĞANIDIR
CANLILAR

Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Bedenimizin temel enerji kaynağı yediğimiz yiyeceklerdir. Yiyeceklerde bulunan besin maddeleri, bedenimizi oluşturan hücrelerin gereksinim duyduğu enerjiyi sağlar. İnsanlarda yiyeceklerin ağızdan bedene girdiği, çeşitli organlardan geçtiği ve anüsten dışkı olarak atıldığı bir sindirim sistemi bulunur. Bu sistem sayesinde yiyecekler parçalanıp küçük ve emilebilir hale getirilir. Emilen besinler kan dolaşımına geçer. Dolaşım sistemi de bu besin maddelerini bedenin her yanına taşır. Yiyeceklerin beden tarafından kullanılmayan kısımlarıysa dışkı olarak atılır. Ağzımızda başlayıp midemizden, bağırsaklarımıza uzanan bu inanılmaz yolculuğa biraz daha yakından bakmaya ne dersin?

Artılara basarak içerikleri okuyabilirsin.

yiyeceklerin yolculugu sindirim sistemi Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Ağız ve Dişler

Yolculuk ağzımızda başlar! Bir sandviçten ya da elmadan bir ısırık aldığında, dişlerin hemen işe koyulur. Bir değirmen gibi çalışarak, yiyecekleri minicik parçalara ayırırlar. Parçalar ne kadar küçük olursa, midenin işi de o kadar kolay olur. Bu sırada ağzında sihirli bir su, yani tükürük devreye girer. Tükürük, yiyecekleri ıslatarak yumuşatır ve yutmanı kolaylaştırır. Dilin de bu parçaları güzelce karıştırır. Yiyecekleri ne kadar iyi çiğnersen, yolculuğun ilk bölümü o kadar rahat geçer.
y v y agiz2 Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu
y v y disler Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Yemek yerken acele etmemek ve lokmaları iyice çiğnemek çok önemlidir.

Bir insan günde 1 - 1,5 litre tükürük üretir.

Yutak ve Yemek Borusu

Ağızdan gelen yiyecekler, önce boğazındaki yutağa geçer. Yutak, yiyeceklerin soluk aldığımız boruya (soluk borusu) kaçmasını engeller. Sırada yemek tüpü var! Burası boğazın ile karnının arasında yer alan kaslı bir tüneldir. Bu tüp çiğnenmiş lokmaları midene götürür. Tüpün içindeki kaslar, dalgalı hareketler yaparak lokmaları yavaşça aşağı iter. İşte, bu nedenle, baş aşağı durarak yemek yesen bile lokmalar midene ulaşır!
y v y yutak Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Yemek tüpünün sonunda, mideye açılan kapı gibi bir kas bulunur. Bu kapı, yiyecekler içeri girdikten sonra sıkıca kapanır. Kapının kapanması, midenin içindeki özel sıvıların yukarı kaçmasını önler.

Mide

Miden içine giren yiyecekleri güzelce yoğuran, çalkalayan, kaslı bir torbadır. Bu torba esnektir. Yani yiyecek yokken küçüktür, yiyecek geldikçe genişler. Yiyecekleri daha da küçültmek için mide, özel ve güçlü bir su salgılar. Bu su, yiyecekleri hem parçalar hem de içindeki zararlı organizmaları yok eder. Yiyecekler midede biraz kalır, küçülür, karışır ve yumuşar. Çorbamsı sıvı bir kıvama geldikten sonra da yavaş yavaş ince bağırsağa gönderilir.
y v y mide Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Midemiz boşken küçük bir yumruk büyüklüğündedir. Yemek yediğimizde bir futbol topu kadar genişleyebilir.

İnce Bağırsak

Mideden gelen çorba kıvamındaki yiyecek karışımı, azar azar ince bağırsağa geçer. İnce bağırsak uzun bir hortum gibidir. Burası yolculuğun en önemli durağıdır. Çünkü yiyeceklerdeki bütün yararlı şeyler burada emilir. Komşu organlardan gelen özel sular, yiyeceklerdeki süper gücün emilmesine yardım eder.

İnce bağırsağın içindeki duvarlar, minik parmaklara benzeyen çıkıntılarla kaplıdır. Bu minik parmaklara villus denir. Parçalanmış yiyeceklerin içindeki tüm enerjiyi, vitaminleri ve mineralleri bunlar emer. Emilen bu besinler hemen kana karışır ve bedeninin her yanına dağılır. Geriye kalan, bedeninin kullanmayacağı şeyler de kalın bağırsağa doğru yoluna devam eder.

y v y ince bagirsak Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu
yiyeceklerin yolculugu villus Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

İçi villus kaplı ince bağırsak

Kalın Bağırsak

Kalın bağırsak, ince bağırsaktan daha kısa ama daha geniş bir tüptür. Burası son duraktır. Buraya gelen yiyecek artık besin açısından çok zayıftır; ama hâlâ bolca su içerir. Kalın bağırsak bu suyun çoğunu emer. Böylece bedeninden atılacakları biraz daha katı hale getirir. Burada iyi kalpli, küçük bakteriler de yaşar! Bu bakteriler sindiremediğin bazı maddeleri parçalar. Ayrıca bedenin için bazı vitaminleri üretir. Bedenin artık işe yaramayan her şeyi yavaşça son durağa, yani anüse doğru iter.
y v y kalin bagirsak Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Anüs

Burası yolculuğun son durağıdır. Bedeninin kullanmayacağı ve dışarı gönderilmesi gereken atık (dışkı) burada tutulur. Bedenin “Hazırım!” dediğinde, buradaki kaslar gevşer ve atık dışarı atılır. Böylece için tertemiz kalır ve rahatlarsın. Yiyeceklerin enerji verme yolculuğu da tamamlanmış olur!
y v y anus Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

İçeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Yiyeceklerin yolculuğu biraz karmaşık ve uzunken, içeceklerin yani sıvıların yolculuğu çok daha hızlı ve basittir! İçtiğimiz su, gazoz, limonata gibi sıvıların, katı yiyecekler gibi çiğnenmesi gerekmez. Yemek borusundan hızla geçerler ve doğrudan mideye inerler. Sıvılar hemen hemen hiç sindirime uğramadan mideyi çok kısa sürede (genellikle 20-30 dakika içinde) terk ederler ve hızla ince bağırsağa doğru yola çıkarlar. Sıvılar ince bağırsağa ulaştığında villuslar tarafından hızla emilir ve besin maddeleri kana karışır. Kanımızla birlikte bedenimizin süzme merkezine, yani böbreklere ulaşır. Böbrekler kanımızdaki bütün zararlı ya da gereksiz maddeleri, fazla tuzu ve fazla suyu süzer. Süzülen bu atık suya “idrar” (çiş) denir. İdrar mesanede depolanır. Mesanemiz dolmaya başladığında tuvalete gitme ihtiyacı hissederiz. Tuvalete gittiğimizde de idrar bedenimizden dışarı atılır.
iceceklerin yolculugu Yiyeceklerin Bedenimizdeki Yolculuğu

Garip ama Gerçek!

  • Böbreklerimiz iki güçlü filtre gibidir! Her biri günde yaklaşık 120-180 litre kanı süzüp temizler.
  • Her bir böbreğin içinde, kanı temizleyen ve atıkları süzen yaklaşık bir milyon minik filtre bulunur. Bu küçük filtrelere “nefron” denir.
  • İdrarımız yaklaşık yüzde 95’i sudan, geri kalanı da bedenimizin atmak istediği maddelerden oluşur.
  • Böbrekler gece gündüz hiç durmadan çalışır. Uyurken bile kanını temizler.
  • Ortalama bir insan, bir yılda 350-550 litre çiş yapar.
  • İdrarının rengi sana ne kadar su içmen gerektiğini söyler! Açık sarıysa her şey yolunda demektir. Ama koyu sarı ya da turuncuysa, bedeninin daha çok suya gereksinimi var demektir.
ANA SAYFA

DÜNYAMIZ

AKILLI MİNİK

KÜLTÜRLÜ MİNİK

MARİFETLİ MİNİK

Ağız ve Dişler

Yiyeceklerin bedenimizdeki serüveni ağzımızda başlar! Bir elmadan kocaman bir ısırık aldığımızda ilk işi dişlerimiz görür. Dişlerimiz yiyecekleri ufacık parçalara ayırır. Tıpkı bir değirmen gibi çalışırlar ve yiyecekleri yutabileceğimiz kadar küçültürler. Parçalar ne kadar küçük olursa, midemizin işi o kadar kolaylaşır. Bu sırada, ağzımızın içinde çok etkili bir sıvı, tükürük, devreye girer. Tükürük yiyecekleri yumuşatır. Böylece yutmayı kolaylaştırır. Ayrıca bazı yiyeceklerin parçalanması tükürükle ağızda olur. Dilimiz de yiyecekleri karıştırır ve onları yutmaya hazırlar. Ağzımızda gerçekleşen bu başlangıç çok önemlidir. Yiyecekleri ne kadar iyi çiğnersek, yolculuğun geri kalanı o kadar kolay geçer.
Yemek yerken acele etmemek ve lokmaları iyice çiğnemek çok önemlidir.
Bir insan günde 1 – 1,5 litre tükürük üretir.

Yutak ve Yemek Borusu

Ağızdan gelen yiyecekler önce yutağa, sonra da yemek borusuna geçer. Yutak yutma sırasında yiyeceklerin soluk borusuna kaçmasını önler. Yemek borusu, boğazımızla midemiz arasında bir köprü görevi gören kaslı bir tüneldir. Yaklaşık 25 santimetre uzunluğundaki bu boru, çiğnenmiş lokmaları midemize ulaştırır. Yemek borusunun içindeki kaslar, dalgalı hareketler yaparak lokmaları aşağı doğru iter. Bu itme hareketi yerçekimine gerek bile duymadan yiyecekleri mideye ulaştırır.
Yemek borusunun alt kısmında, mideye açılan kapı gibi bir kas bulunur. Bu kasa “sfinkter” denir. Sfinkter yiyecekler midenin içine girdiğinde sıkıca kapanır. Kapının kapanması midenin içindeki asitli sıvıların ve yiyeceklerin yukarı, yani yemek borusuna geri kaçmasını engeller.
Sindirim sistemimiz baştan sona yaklaşık 9 metredir.

Mide

Mide aslında sindirim denince akla gelen ilk organdır. Midemiz, içine giren yiyecekleri bir güzel yoğuran, çalkalayan ve onları bir çorba kıvamına getiren kaslı bir torbadır. Bu torba, içinde yiyecek yokken (boşken) küçüktür. Yiyecekler geldikçe genişler. Mide aynı zamanda çok özel ve güçlü bir sıvı salgılar. Bu sıvıya “mide asidi” denir. Mide asidi yiyecekleri daha da küçük parçalara ayırır ve içindeki zararlı mikropları öldürür. Değişik yiyeceklerin midede kalış süresi farklıdır. Yiyecekler midede sıvı hale geldikten sonra yavaş yavaş ince bağırsağa gönderilir.

Yiyeceklerin Midede Kalış Süresi

  • Süt:  30 dakika – 1 saat
  • Elma: 30 dakika – 1 saat
  • Ekmek: 1 – 2 saat
  • Havuç: 1 saat
  • Yumurta: 30 dakika – 2 saat
  • Balık: 30 dakika – 2 saat
  • Tavuk, Kırmızı Et: 2 – 4 saat
  • Fındık: 2 – 5 saat
  • Kuru Fasulye: 2 – 5 saat
Yiyecekler değişik miktarlarda yendiğinden ve genellikle başka yiyeceklerle birlikte yendiği için midede kalış sürelerini belirlemek zordur. Buradaki süreler genel fikir veren, ortalama değerlerdir.
Midemiz boşken küçük bir yumruk büyüklüğündedir. Yemek yediğimizde bir futbol topu kadar genişleyebilir.

İnce Bağırsak

Mideden gelen yarı sindirilmiş yiyecek bulamacı azar azar ince bağırsağa geçer. İnce bağırsak kıvrımlı ve çok uzun -yaklaşık 6 metre- bir hortum gibidir. Burası sindirim sisteminin en önemli duraklarından biridir. Çünkü yiyeceklerdeki bütün yararlı şeyler burada emilir. Pankreas ve karaciğer gibi komşu organlardan gelen özel sindirim sıvıları burada buluşur. Bu sıvılar karbonhidrat, yağ ve protein gibi besinleri iyice parçalar, en küçük yapı taşlarına ayırır. İnce bağırsağın iç yüzeyi parmağa benzeyen minik çıkıntılarla kaplıdır; bunlara “villus” denir. Villuslar parçalanmış besinleri emer ve kana geçmesini sağlar. Böylece bedenimiz şeker, yağ, vitamin ve mineral gibi önemli besinleri alır. Sindirilen besinlerin yaklaşık yüzde 90’ı ince bağırsakta emilir. Geriye kalan ve sindirilemeyen atık maddeler de kalın bağırsağa doğru yola çıkar.
İçi villus kaplı ince bağırsak

Kalın Bağırsak

Kalın bağırsak, ince bağırsaktan daha kısa ama daha geniş bir hortumdur. Yaklaşık 1,5 metre uzunluğundadır. Burası sindirimin son durağıdır. Buraya gelen maddelerde artık besin kalmamıştır; ama hâlâ bolca su vardır. Kalın bağırsak bu suyu emer ve dışkıyı biraz daha katı hale getirir. Burada yaşayan yararlı bakteriler, sindirilemeyen bazı maddeleri parçalar. Bu bakteriler ayrıca bazı vitaminleri de üretir. Kalın bağırsakta sindirim artık sona ermek üzeredir. Dışkı, anüse doğru ilerler ve dışarı atılmaya hazırlanır. Böylece yiyeceklerin yolculuğu tamamlanmış olur.

Anüs

Sindirim yolculuğunun son durağı anüstür. Kalın bağırsaktan gelen dışkı burada bir süre tutulur. Beden “hazır” olduğunda kaslar gevşer ve dışkı dışarı atılır.

Sindirim süresi kişiden kişiye, yediği yiyeceğin miktarına ve bedenin çalışmasına göre değişir. Genellikle yenen bir yiyeceğin midede parçalanması 0,5 ila 6 saat sürer. Ağızda başlayan sindirim yolculuğunun tamamlanması da 18 ila 48 saat sürebilir.

Yaşamımız boyunca yaklaşık 30 ton yiyecek tüketiriz.