Asteroitler
Asteroitler, Güneş Sistemi’nin oluşumundan beri vardır. Bu nedenle Dünya’nın ve Güneş Sistemi’nin oluşumuna ilişkin çok önemli bilgiler içerirler. Birçok gökbilimci asteroitleri o dönemden kalan fosiller olarak görür. Ne var ki, 19. yüzyılın başına kadar kimse onların varlığından haberdar olamamıştı. Çünkü asteroitler o döneme kadar üretilmiş en gelişmiş teleskoplarla bile görülemeyecek kadar küçüktür. Bu ilginç göktaşlarını biraz daha yakından tanımaya ne dersin?
Asteroit Kuşağı nedir?
Asteroitler, Güneş Sistemi’nin hemen her yanına dağılmış durumdadır. Ancak yüzde 90’ı Mars ile Jüpiter’in yörüngeleri arasında yer alır. Bunlar tıpkı minik birer gezegen gibi Güneş’in çevresinde ve gezegenlerle aynı yönde dönerler. Küçüklü büyüklü milyonlarca asteroitin bulunduğu bölgeye “Asteroit Kuşağı” denir. Simit şeklindeki bu kuşak kabaca Jüpiter ile Mars gezegenlerinin yörüngeleri arasında yer alır.
Görsel kaynağı: Wikipedia (Justin Cowart)
Asteroit Ceres, 1801’de keşfedildiğinde 9. gezegen olduğu düşünülmüştü.
Asteroit Kuşağı neden orada?
Uzun zaman önce, Güneş Sistemi’nin ilk aşamalarında, Güneş’in çevresinde dönen kayalar ve tozlar birleşerek minik gezegenleri oluşturdu. Sonra bunlar da birbiriyle birleşerek (çarpışarak) günümüz gezegenlerini oluşturdu. Bu süreçte Mars ile Jüpiter arasındaki kayalar ve tozlar birleşip bir gezegen oluşturamadı; devasa kayalar olarak kaldılar.
Asteroit Kuşağı yoğun bir bölge midir?
Özellikle uzay filmlerinde yer alan görüntülerin ve yaygın düşünüşün tersine, Asteroit Kuşağı’ndaki asteroitler hiç de sıkışık değildir. Asteroit Kuşağı genellikle boştur. Asteroitler gerçekte o kadar büyük bir hacme yayılmıştır ki en yakınlarının arasında binlerce kilometre vardır. Herhangi birinin üzerinde dursan, komşu asteroidi göremezsin bile.
Şekil ve büyüklük
Görsel kaynağı: Wikipedia (Yun Jiang, Jianghui Ji, Jiangchuan Huang, Simone Marchi, Yuan Li & Wing-Huen Ip)
Görsel kaynağı: Wikipedia (Astronomical Institute of the Charles University: Josef Ďurech, Vojtěch Sidorin - DAMIT – Database of Asteroid Models from Inversion Techniques)
Kleopatra asteroidinin aslında iki de küçük uydusu vardır.
Görsel kaynağı: Wikipedia (ESO/Vernazza, Marchis et al./MISTRAL algorithm (ONERA/CNRS))
Asteroit Kuşağı’ndaki asteroitler çok değişik büyüklüklerde ve başlarından geçen şiddetli çarpışmalar nedeniyle de garip şekillerdedir. Bazıları yüzlerce kilometre, bazıları da yalnızca birkaç metre çapındadır.
Asteroitlerin kuyruklu yıldızlara benzediği söylenebilir ancak “kuyrukları” yoktur.
Sayıları
Asteroitlerin büyüklükleriyle sayıları arasında ters bir ilişki vardır. Çapları küçüldükçe sayıları çok artar. Örneğin, çapı 1,5 kilometreden büyük en az 750 bin asteroit olduğu tahmin edilir. Çapı 100 kilometre’den büyük asteroit sayısı 200’den biraz çoktur. Öte yandan teleskoplarla görülemeyecek denli küçük, çapı yalnızca birkaç metre olan asteroitlerdense milyarlarca olduğu tahmin edilir.
Bilinen asteroit sayısı 1 milyon 370 bin 772'dir.
96 binden çok asteroide numara verilmiştir. Bunların yaklaşık 12 bininin adı vardır.
Toplam kütleleri
Asteroit Kuşağı’nın toplam kütlesinin Ay’ın kütlesinin yalnızca yüzde 4’ü kadar olduğu tahmin edilir. En büyük dört asteroidin (Ceres, Vesta, Pallas ve Hygiea) toplam kütlesi, Asteroit Kuşağı’ndaki bütün asteroitlerin toplam kütlesinin yarısını oluşturur -neredeyse üçte birini tek başına Ceres oluşturur. Asteroit Kuşağı’nın en büyük asteroidi Ceres’in 2006’da cüce gezegen olduğu kabul edilir.
Galileo Uzay Sondası’nın 1991’deki yolculuğu sırasında fotoğrafı çekilen 951 Gaspra, bir uzay aracı tarafından görüntülenen ilk asteroit oldu.
Görsel kaynağı: (NASA)
Bazı asteroitler büyük olur. Bunlardan biri de Ida’dır. Ida yaklaşık 60 km boyunda patates şeklinde bir asteroittir. Dactyl adı verilen küçük bir uydusu bile vardır. 150’den çok asteroidin küçük (en az) bir uydusu bulunur.
Görsel kaynağı: Wikipedia (Kevin Gill from Nashua, NH, United States)
Truvalılar
Bütün asteroitler Asteroit Kuşağı’nda yer almaz. Örneğin, asteroitlerin bir bölümü Jüpiter ile aynı yörüngeyi paylaşır ve Jüpiter’i 60 derece geriden izler; bir bölümü de dev gezegenin 60 derece önünden gider. Bunlara Truvalılar denir. Jüpiter’in önünde ve gerisinde ilerleyen toplam 7039 Truvalı (asteroit) saptanmıştır.